GEMMA - GEMeentelijke Model Architectuur

Gemeentelijke Model Architectuur (GEMMA)

GEMMA staat voor de GEMeentelijke Model Architectuur. Dit is de landelijke referentiearchitectuur voor gemeenten. GEMMA helpt gemeenten om ICT-ontwikkelingen in samenhang aan te sturen. GEMMA helpt gemeenten om (ICT-)ontwikkelingen in samenhang aan te sturen. Ontwikkelen, bouwen, aanschaffen en implementeren onder architectuur zorgt ervoor dat oplossingen onderling goed samenwerken. Ook ontstaat er een overzicht dat bestuur en management helpt alle ontwikkelingen in samenhang aan te sturen.

Belang van dit onderwerp

Gemma helpt gemeenten inzicht in de gemeentelijke informatievoorziening te krijgen en is een middel om te komen tot een analyse van aankomende veranderingen in ICT architectuur als gevolg van (maatschappelijke) veranderingen en uitgangspunten.

Samenwerken door modelarchitectuur

Diverse ontwikkelingen zijn van invloed op het functioneren van uw gemeente. Denk bijvoorbeeld aan digitalisering en informatiebeveiliging, de netwerk- en participatiesamenleving, bezuinigingen en verdere samenwerking. De architectuurprincipes bieden gemeenten richting en focus aan hun informatievoorziening waardoor ze beter kunnen inspelen op deze ontwikkelingen.


Jeffrey Gortmaker: 'De huidige GEMMA referentie-architectuur is gericht op de lokale proces- en applicatielandschappen (‘de lappendeken’), waarbij iedere gemeente vooral bezig is met haar eigen softwareapplicaties, registraties en de integratie daarvan. Nu steeds meer wordt ingezet op het samen organiseren, is het tijd dat er ook een architectuur voor collectieve voorzieningen komt die de visie (‘waar willen we globaal gezien naartoe?’) en samenhang tussen de voorzieningen beschrijft. Waarom dat nodig is?'

Met GEMMA, de Gemeentelijke Model Architectuur, krijgt u inzicht in en grip op de informatievoorziening. GEMMA helpt om samenwerking tussen gemeenten, met ketenpartners en aansluitingen op landelijke voorzieningen mogelijk te maken. De instrumenten die ontwikkeld worden zijn:

  • architectuurmodellen;
  • domeinarchitectuurmodellen (sociaal, ruimte, veiligheid etc);
  • informatiemodellen;
  • berichtenstandaarden;
  • koppelvlakstandaarden.

Architectuurprincipes

Architectuurprincipes zijn richtinggevende uitspraken die zorgen voor een samenhangende inrichting van de organisatie. Ze zijn een vertaling van doelstellingen, behoeften en beleidsuitgangspunten. Daarmee slaan ze een brug naar de uitvoering. De GEMMA Architectuurprincipes vervatten zowel huidige ontwikkelingen als de visie op de inrichting van de gemeentelijke processen en informatievoorziening. 

In totaal zijn er acht principes geformuleerd:

  • Onze gemeente denkt vanuit de positie van de klant;
  • Onze gemeente gebruikt generieke processen en functies;
  • Onze gemeente voert regie over uitbestede diensten;
  • Onze gemeente biedt de klant een goede informatiepositie;
  • Onze gemeente digitaliseert haar diensten en processen;
  • Onze gemeente stelt openbare gegevens als open data beschikbaar;
  • Onze gemeente hergebruikt gegevens;
  • Onze gemeente gaat op een vertrouwelijke manier met gegevens om.

Meer gedetailleerde informatie over de ontwikkelingen en uitgangspunten die de basis vormen voor de acht architectuurprincipes, kunt u vinden op GEMMA Online.

De GEMMA Architectuurprincipes verwoorden best practices. De principes zijn dus doelstellingen, u kunt zelf bepalen hoe u ze in de praktijk toepast. Essentieel hierbij is draagvlak bij de doelgroep. De doelgroep voor de GEMMA Architectuurprincipes zijn alle mensen die betrokken zijn bij veranderingen in processen en de informatievoorziening van gemeenten. Dat zijn bestuurders en directeuren, maar ook beleidsmedewerkers, adviseurs, managers, architecten en projectleiders. 

Bedrijfsarchitectuur 

De bedrijfsarchitectuur is het startpunt van werken onder architectuur (GEMMA) en bestaat uit de procesarchitectuur, een bedrijfsfunctiemodel en bedrijfsobjecten.

De bedrijfsarchitectuur beschrijft wat de gemeente doet, welke organisatieonderdelen dat doen en hoe de gemeente dat doet (bedrijfsprocessen). De bedrijfsarchitectuur vormt hiermee de basis voor de informatiearchitectuur. Omdat gemeenten qua organisatie-inrichting en visie van elkaar verschillen, is het noodzakelijk dat u vanuit de modellen in GEMMA een vertaling maakt naar de eigen organisatie. De producten en diensten van GEMMA helpen daarbij.

De behoeften vanuit de bedrijfsarchitectuur (organisatie/bedrijfsfuncties, diensten/producten, processen) zijn bepalend voor de informatiearchitectuur (applicaties, gegevens, informatie). Andersom biedt een goede informatiearchitectuur nieuwe mogelijkheden voor de bedrijfsarchitectuur (nieuwe kanalen, geautomatiseerde processtappen). 

Informatiearchitectuur 

De GEMMA-informatiearchitectuur gaat over de inrichting van de informatiehuishouding van gegevens. Denk aan informatiefuncties, gegevens, applicaties en landelijke voorzieningen die u kunt inzetten bij het ondersteunen van alle gemeentelijke processen. De GEMMA-informatiearchitectuur is als landelijke referentie ontwikkeld en richtinggevend bij de inrichting van de gemeentelijke informatiehuishouding.

De GEMMA 2 informatiearchitectuur is een landelijke referentie die een overzicht geeft van de gemeentelijke applicatiefuncties. Meer informatie over de GEMMA 2 Informatiearchitectuur vindt u op GEMMA Online.

Procesarchitectuur

De procesarchitectuur is onderdeel van de bedrijfsarchitectuur en bevindt zich op het snijvlak van ‘inrichten’ en ‘business’. De bedrijfsarchitectuur operationaliseert de bedrijfsdoelen en –strategie en vormt het kader voor het uitvoeren van de activiteiten (verrichten) van het bedrijf. De procesarchitectuur vult het ‘hoe’ van de bedrijfsarchitectuur in.

De GEMMA procesarchitectuur bevat richtlijnen en principes voor het kijken naar gemeentelijke processen. Daarnaast geeft het een overzicht van alle gemeentelijke bedrijfsprocessen. Het procesmodel laat zien hoe een gemeente wordt bestuurd. Daarnaast biedt het een structuur waarbinnen deze processen verder beschreven en gedetailleerd kunnen worden in werkprocessen, processtappen en handelingen.

Bedrijfsfunctiemodel

Bedrijfsfuncties beschrijven wat een organisatie doet. Een bedrijfsfunctiemodel biedt inzicht, helpt ordenen en is onafhankelijk van de inrichting van de organisatie en IT. Het vormt een goed startpunt voor een strategische discussie over kerncompetenties van een organisatie en het biedt houvast bij samenwerkingsvraagstukken. Bedrijfsarchitectuur helpt bij het inzichtelijk maken van logische keuzes. Om bedrijfsfuncties te definiëren brengt u alle activiteiten die bij uw gemeente plaatsvinden in kaart. Vervolgens groepeert u alle activiteiten waar -min of meer- dezelfde kennis en competenties voor nodig zijn. Het GEMMA-bedrijfsfunctiemodel bevat categorieën als sturing, bewaking, regievoering, uitvoering en ondersteuning. 

Bedrijfsobjecten

Bedrijfsobjecten zijn objecten waar u gegevens over vastlegt. Denk aan begroting, resultaat,  doelstelling,  belasting, ontheffing of uittreksel. Ook hier kunt u een model van opstellen: het bedrijfsobjectmodel. Net als het bedrijfsfunctiemodel is ook dit model onafhankelijk van de inrichting van de organisatie en IT. De toepassing van het bedrijfsobjectmodel ligt vooral in het ondersteunen van organisatiebrede discussies over verantwoordelijkheden voor het beheren van gegevens. Meer informatie over bedrijfsobjecten en hoe deze in een model te vatten zijn, vindt u op GEMMA Online.

Aansluiten op GEMMA

GEMMA is gepubliceerd op GEMMA Online. GEMMA is ontwikkeld door en voor gemeenten. Dit betekent dat er regelmatig toevoegingen plaatsvinden op het platform en nieuwe informatie wordt ontsloten.

Raadpleeg GEMMA Online

Ga aan de slag door GEMMA Online te raadplegen. Biedt u zelf aan voor de diverse cocreatie trajecten die continue lopen. Neem deel aan reguliere overleggroepen die vanuit dit platform ondersteund worden

5 producten die raken aan dit onderwerp

GEMMA

GEMMA staat voor de GEMeentelijke Model Architectuur. Dit is de landelijke referentiearchitectuur voor gemeenten.
Gewijzigd: 17 maart 2018
instrument

Wet- en regelgeving
In gebruik

GEMMA Softwarecatalogus

De GEMMA Softwarecatalogus is een online informatiesysteem waarin het gebruikte (en verwachte) softwareaanbod voor gemeenten/samenwerkingsverbanden te vinden is.
Gewijzigd: 13 juli 2018
instrument

Collectieve afspraken

Zaakgericht werken

Zaakgericht werken is voor veel gemeentelijke processen een natuurlijke manier van werken. Voor gemeenten die Zaakgericht werken in willen voeren is er een toolkit beschikbaar met documentatie, een kennisbank met inspirerende voorbeelden en een online leermodule.
Gewijzigd: 15 augustus 2018
product

Wet- en regelgeving
In gebruik

Kennisbank Zaakgericht werken

De kennisbank wil kennisdeling rondom Zaakgericht werken tussen gemeenten bevorderen.
Gewijzigd: 8 augustus 2018
instrument

Wet- en regelgeving

Zaakgericht werken in Samenhang

Dit overzicht biedt aanknopingspunten bij de doorontwikkeling voor gemeenten die al Zaakgericht werken. Ook kan het als inspiratie dienen bij bijvoorbeeld een programma voor het verbeteren van de dienstverlening.
Gewijzigd: 15 augustus 2018
instrument

Collectieve afspraken
Gepubliceerd