Soest

Praktijkervaringen Vroegsignalering van gemeenten in passe-partout

Gemeenten willen met vroegsignalering voorkomen dat inwoners problematische schulden krijgen. Er zijn veel initiatieven op dit gebied bij gemeenten en hun partners. In een aantal artikelen wil de VNG gemeenten laten zien welke vormen van vroegsignalering er zijn en wat deze in de praktijk opleveren. In dit tweede deel: de gemeente Soest. 

De gemeente Soest heeft in 2020 al flink wat stappen gezet in de voorbereiding op de wettelijke verplichting schuldhulpverlening. Talloze gesprekken zijn gevoerd, keuzes zijn gemaakt en knopen doorgehakt.  De nieuwe verplichtingen leidden tot een waslijst aan taken, nog voor de daadwerkelijke vroegsignalering kon beginnen. Bij het vormgeven en uitvoeren hiervan kon de gemeente Soest gelukkig gebruik maken van landelijke ondersteuning vanuit andere initiatieven en de VNG. 

Lianne Luijk is beleidsmedewerker Sociaal domein bij de gemeente Soest, met als aandachtsgebied armoede- en schuldenbeleid. Om een beeld te krijgen van wat vroegsignalering inhoudt en wat daarvoor nodig is, zocht zij begin 2020 contact met voorloper gemeente Arnhem. “Dat hielp goed om een beeld te krijgen wat nodig was in Soest,” aldus Lianne. Toen duidelijk werd dat de wettelijke verplichting er echt kwam, werden de plannen concreter. “Ik sprak met de landelijke schuldeisers, de verantwoordelijk wethouder, de functionaris gegevensbescherming, maatschappelijk werk en de woningbouwverenigingen. Vaak kreeg ik de vraag of het wel is toegestaan om al die signalen bij elkaar te voegen. Ik denk dat het belangrijk is we goed uitleggen dat dit mag, zeker naar de inwoners."

Nog te doen  

In het najaar lag er een plan van aanpak, was er een reservering in de begroting voor 2021 gemaakt en werd gekozen voor het informatiesysteem van BKR. In de laatste maand van het jaar is er nog genoeg te doen, zoals de daadwerkelijke aansluiting van het informatiesysteem en de ondertekening van het leverancierscontract en de verwerkersovereenkomsten. Het college beslist nog over de verordening over de beslistermijnen en de raad moet ze daarna nog vaststellen. Ook wil de gemeente Soest deze maand de afspraken gemaakt hebben met het maatschappelijk werk, dat nu al vroegtijdig hulp biedt aan inwoners met vragen op meer levensgebieden, waaronder financiën. Tot slot wil Lianne het voorlopig werkproces nog meer aanscherpen, zodat duidelijker wordt wat precies gemeten gaat worden om te kunnen monitoren en evalueren.  

De laatste stap in het proces is het lokaal ondertekenen van de overeenkomst van het Landelijk Convenant Vroegsignalering. Lianne vertelt dat zij de tip kreeg om dat niet te vroeg te doen, want zodra signalen binnenkomen, moet daar ook iets mee worden gedaan. Het is dus belangrijk dat de rest van het proces op orde is. Op dit moment werkt de gemeente Soest met een DPIA, een data protection impact assessment. Dit is een instrument om de privacy risico's in kaart te brengen voordat gegevens verwerkt worden. “Voor de privacy-officer en mij is het een nieuwe werkwijze, dus dat is nog even zoeken,” aldus Lianne.  

Communicatie 

Als dat allemaal rond is, start de communicatie naar inwoners. De gemeente wil hen duidelijk informeren over hoe en waarom zij deze nieuwe manier van vroegsignalering en schuldhulpverlening gaat hanteren. Ook is het zaak het verschil goed uit te leggen tussen vroegtijdige (schuld)hulp van het maatschappelijk werk en het schuldenloket in het gemeentehuis. En natuurlijk moet de gemeente laten weten hoe zij de privacy borgt van haar inwoners. Speciale aandacht voor ondernemers is ook nodig, weet Lianne. “Ondernemers die niet eerder met schulden of dreigend faillissement te maken hebben gehad, weten vaak niet dat zij ook bij de gemeente terecht kunnen.” 

Omvangrijk traject  

De wettelijke verplichting maakt het traject nog omvangrijker dan van tevoren werd gedacht. Zo moet de gemeente met ieder signaal iets doen. “Dat vraagt veel meer werk dan ons oorspronkelijke idee,” zegt Lianne. Tegelijkertijd doet ze het werk met plezier, omdat de gemeente op deze manier veel inwoners kan bereiken en in een vroeger stadium van schulden kan helpen. Onverwachte bonus van de wettelijke verplichting is dat iedere gemeente ermee bezig is, zodat er landelijke ondersteuning is. “Onze implementatiemanager bij de VNG geeft snel antwoorden op mijn vragen en dat is prettig. De routekaart voor alle wetswijzigings in het schuldendomein hangt aan de kast en daar kijk ik regelmatig naar.” De implementatiemanagers van de VNG hebben deze routekaart speciaal ontwikkeld om gemeenten te helpen bij de noodzakelijke stappen en om te verwijzen naar ontwikkelde ondersteuningsproducten.   

Aanpak 2021 

Soms kan de hoeveelheid ondersteuning wat overweldigend zijn, ervaart Lianne. “De VNG publiceert veel documenten en zijn er veel (be)spreekuren. Soms is mij niet altijd duidelijk wat nu echt nodig is en wat ‘nice to have’ is. Vanwege de hoeveelheid werk wil ik voor nu het belangrijkste geregeld hebben en zorgen dat het project loopt.”  

De gemeente Soest wil in ieder geval zorgen dat ze begin 2021 de signalen kan ontvangen, brieven kan sturen en huisbezoeken afleggen. Dat proces gaat ze goed monitoren en afhankelijk van hoe het verloopt zullen de nodige aanpassingen worden gedaan.