Datagedreven

Onderzoek gemeentelijke datalabs: grote ambities, klein beginnen

Bij gemeenten groeit de belangstelling voor datagedreven werken en sturen. In heel Nederland zien we daarom een toenemend aantal initiatieven voor gemeentelijke datalabs en dataprojecten. Over het aantal datalabs, hun achtergronden, ervaringen en resultaten was nog maar weinig bekend. Daarom startte VNG Realisatie in december 2018 een inventariserend onderzoek. Maar liefst 48 datalabs kwamen daarbij in beeld, waarvan er 38 meewerkten aan het onderzoek. 

Drie soorten datalabs

De meeste gemeenten starten een datalab vanuit de wens om meer datagedreven te gaan werken. Zij zijn op zoek naar meer kennis over het beheer, de analyse en de mogelijkheden van data. Meestal hebben zij de ambitie om het datalab tot een vast onderdeel te maken van hun organisatie en processen. De onderzoekers onderscheiden drie soorten: 

  • zelfstandige gemeentelijke datalabs;
  • samenwerkende datalabs ( met andere gemeenten of kennisinstellingen);
  • Urban of Rural Data Centers, in samenwerking met het CBS.

Enthousiasme

Bijna alle datalabs beginnen klein, veelal zonder vaste medewerkers of financiering. In de woorden van de onderzoekers ‘draaien ze vooral op enthousiasme van collega’s die dit werk erbij doen’. In dit stadium hebben ze ook zelden een vaste fysieke locatie. Een aantal datalabs loopt daarom ook tegen de grenzen van hun mogelijkheden aan. De onderzochte datalabs bedienen alle beleidsterreinen, van verkeer en ruimte tot welzijn en duurzaamheid. Het sociaal domein en veiligheid zijn belangrijke leveranciers van vraagstukken voor datalabs. Meestal werken de labs vraaggestuurd: op basis van vragen uit de gemeentelijke organisatie. 

De analyses die de datalabs momenteel produceren zijn momenteel overwegend beschrijvend van aard of ze zijn bedoeld om ‘diagnoses’ te stellen. Voorspellen aan de hand van data komt nog minder vaak voor. Opvallend is ook dat bij de helft van de datalabs het kennisaspect het meest naar voren komt. Er is behoefte aan kennisuitwisseling tussen afdelingen en organisaties, maar ook aan meer kennis over onderwerpen als data en techniek. 

Vooral doen

De onderzoekers sluiten af met tien ‘do’s’ voor gemeenten die zelf een datalab willen beginnen. Naast algemene adviezen over de inzet van voldoende kennis, menskracht en expertise komen er drie specifieke adviezen aan bod: zorg voor samenwerking tussen data-analisten en inhoudelijk experts en zorg voor draagvlak in de organisatie voor de resultaten van de analyses. Bij dat laatste gaat het onder meer om het accepteren van de resultaten van data-analyse door de organisatie en om de manier waarop de organisatie met data werkt. En tot slot: kom in actie! Een medewerkers van het gemeentelijke datalab van De Ronde Venen formuleert het zo: “Keep it simple. Kies een duidelijk gekaderd doel en ga het vooral gewoon doen.”

Het complete onderzoek, inclusief een factsheet per datalab en een kaart met de spreiding van de labs over Nederland, vindt u op de bij het Kennisnetwerk Data en Smart Society van VNG Realisatie.