Data Science Hub

Data Awareness Dag in Dongen: Wees scherpzinnig!

De dataspecialisten van VNG Realisatie organiseren regelmatig Data Awareness Dagen voor medewerkers van gemeenten. Maar wat gebeurt er precies op zo’n dag? Een verslag uit Dongen.

Op een ochtend in oktober 2018 verzamelen zich 21 Dongense gemeenteambtenaren onder aanvoering van wethouder René Jansen in de futuristische raadzaal van het gemeentehuis. De groep is divers: van teamleider HRM tot medewerker Burgerzaken en van adviseur Geo-informatie tot directeur Samenleving. De aanleiding is de Data Awareness Dag die de Data Science Hub, een team van dataspecialisten van VNG Realisatie, hier vandaag organiseert.

Legoblokjes

Auke Mollema van de Data Science Hub trapt af. “Er is veel te doen over data. Het lijkt allemaal ingewikkeld, maar in feite werken we allemaal elke dag met data. Ik wil vandaag geen spetterende voorbeelden spuien, maar stap voor stap samen ontdekken en ervaren wat datagedreven werken is. En welke vraagstukken er allemaal bij komen kijken.” Wethouder Jansen sluit zich daarbij aan: “Data is altijd relevant. Of je als gemeente nu een brug bouwt of een voertuig aanschaft, je zult altijd moeten onderbouwen wat je investering oplevert. Data is daarbij onmisbaar.”

De deelnemers worden in drie teams verdeeld en krijgen ieder een zak legoblokjes. Met de opdrachten die volgen kunnen de teams extra blokjes verdienen. Allereerst kijkt de groep naar twee korte filmpjes, waarmee iets bijzonders aan de hand is. Ze vormen meteen al de basis voor de belangrijkste lessen van vandaag. Ten eerste: je mist makkelijk informatie waarnaar je niet op zoek bent. Ten tweede: samen met je collega’s zie je meer dan alleen.

Google Maps

Zoeken naar informatie en samenwerking binnen het team zijn ook belangrijk bij een tweede opdracht, te vinden op Geoguessr.com. Daarbij word je als speler ergens op de wereld ‘gedropt’ in Google Maps en moet je aanwijzingen verzamelen om te ontdekken waar je bent. Het is zoeken naar naambordjes, auto’s met stickers, opschriften van vrachtwagens en reclameboodschappen. Het team dat het meest dichtbij gokt, lijkt de winnaar te worden. De leden van Team 1, dat er in Rusland ‘maar’ 700 kilometer naast zit, geven elkaar een high five. Mollema: “Het gaat bij data ook om de soft skills. Wees nieuwsgierig, creatief en scherpzinnig. Maar werk ook goed samen, geef elkaar de ruimte en laat je verrassen. Het juiste antwoord komt niet altijd van de mensen die het hoogste woord voeren. Kortom: de winnaar is vandaag niet de groep die er het dichtst bij zit, maar de groep die het best samenwerkt.”

Luchtkwaliteit

Een volgende casus ligt letterlijk en figuurlijk al wat dichter bij Dongen. Een andere  gemeente in ons land koos enige jaren geleden voor een nieuwe rondweg, de buurtbewoners waren ervan overtuigd dat de luchtkwaliteit in hun buurt eronder leed. Maar uit onderzoek bleek geen verslechtering. Een impasse tussen gemeente en bewoners was het gevolg. Vraag aan de groep: hoe komen gemeenten en inwoners hier samen uit?

Vraag naar zorg voorspellen

Aansluitend is er tijd voor een beetje theorie: wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen begrippen als Big Data, business intelligence, machine learning, data visualisatie, algoritmen en data science? Een tweede gemeentelijk voorbeeld volgt. De gemeente Den Bosch werkt met tien andere gemeenten en VNG Realisatie aan een rekenmodel waarmee gemeenten kunnen voorspellen hoe de vraag naar Wmo-zorg zich onder hun inwoners zal ontwikkelen. Den Bosch heeft de data inmiddels online gepubliceerd. Mollema: “Nu kan Dongen dit model dus ook gebruiken.”

Definitie van succes

Een groot deel van de middag wordt besteed aan een andere casus. Stel: de wethouder in uw gemeente neemt zich voor om te voorkomen dat gas en elektra voortaan nog worden afgesloten bij gezinnen met kinderen. Dat wil hij realiseren door de financiële gegevens over betaalachterstanden bij het energiebedrijf en woningcorporaties op te vragen. Bij de teams komen allerlei vragen komen op. Zou dit kunnen en mogen? Alleen op vrijwillige basis? Wat betekent dit voor de privacy? Hoe kunnen we dit communiceren? Hoe lang mogen we als gemeente deze data bewaren? Mollema juicht al die vragen toe. “Precies. Er zitten heel veel aspecten aan zo’n zaak, bekijk het van alle kanten. Maar begin bij de basis. Wat is je definitie van succes, voor gemeente en inwoners?”

Horden nemen

Het DEDA-model van de Utrechtse Dataschool komt op tafel, in de vorm van een enorme poster. Het daarin beschreven stappenplan leidt deelnemers aan een dataproject puntsgewijs door de belangrijkste ethische vraagstukken. Mollema: “De eerste keer al deze stappen doornemen is lastig. Maar de tweede keer is het al een stuk eenvoudiger. En het grote voordeel is dat je, als je dit model gebruikt, je idee al enorm hebt aangescherpt. Je hebt dan al heel veel horden genomen. Of je hebt in een vroeg stadium al bepaalde voorwaarden, bijvoorbeeld rond privacy, kunnen stellen aan het project. Het model neemt je bij de hand.”

Vijftig foto’s

Ter afsluiting wordt een volwassen variant van het spel ‘Wie is het?’ gespeeld. Hoeveel vragen heb je nodig om uit een stapel van vijftig foto’s de juiste te selecteren? Een lichtvoetige afsluiting van een dag vol uitdaging. Aan het eind van de dag hebben de deelnemers het nodige om te laten bezinken. Lia Soffers, beleidsadviseur Wonen bij de gemeente Dongen: “De dag was heel anders dan verwacht, ècht verrassend. Ik ging ervan uit dat het over data en techniek zou gaan. Maar het ging juist over rekening houden met elkaars gezichtspunt en samen, vanuit verschillende expertises, de juiste vragen formuleren. Mooi ook hoe de ethiek stapsgewijs aan bod kwam. Absoluut een boeiende dag!”

Heeft u ook belangstelling voor een Data Awareness Dag? Neemt u dan contact op met John van Ameijde van de Data Science Hub via john.vanameijde@vng.nl